Malarstwo polskie XIX wieku – ekspozycja

Romantyzm odcisnął szczególne piętno na polskiej kulturze, wydając znakomite dzieła literackie, muzyczne i plastyczne, kształtując postawy światopoglądowe i moralne. Zjawiska zapowiadające ten kierunek pojawiły się tuż po utracie przez Polskę niepodległości w roku 1795, jednak właściwy rozwój nurtu przypadł na lata 1822 (wydanie pierwszego tomu Poezji Adama Mickiewicza) – 1863 (upadek powstania styczniowego). Podobnie jak to miało miejsce w przypadku sztuki europejskiej, malarstwo i rzeźbę polskiego romantyzmu charakteryzowała różnorodność postaw i poszukiwań twórczych, co zaowocowało rozmaitością tematyczną i stylistyczną dzieł. Do najważniejszych wyznaczników zaliczyć trzeba bogactwo barw oraz kontrastowość światłocienia. Poza tym w obrazach z epoki romantyzmu dominuje dynamiczna kompozycja oraz delikatność faktury. Artyści czerpali wzorce z poprzednich okresów, czyli z klasycyzmu i baroku. Niemniej na obrazach z tego okresu najczęściej pojawiała się natura. Artyści inspirowali się jej tajemniczością i potęgą wobec świata ludzi. Żywiołowość zmusiła malarzy do zmiany dotychczasowej kolorystki oraz kompozycji. Dzieła nabrały bardziej dynamicznego wydźwięku o dużym kontraście. Wśród prac romantycznych nie brakuje obrazów ze zjawiskami fantastycznymi, gdzie dużą rolę odgrywał symbolizm.

Pomimo wewnętrznego zróżnicowania w obrębie twórczości poszczególnych artystów, najistotniejszą cechą polskiego romantyzmu był jego patriotyczno-niepodległościowy charakter, w którego ramach toczyła się dyskusja na temat sztuki narodowej. Postulat romantycznej rewolucji wiązał się w Polsce ze zbrojną walką. Trwanie epoki zbiegło się z dramatycznymi wydarzeniami historycznymi: upadkiem państwa oraz kolejnymi nieudanymi próbami odzyskania niepodległości. Na utworach pióra, pędzla i dłuta zaciążył fakt, iż powstawały w warunkach narodowej niewoli.

Najsugestywniej i najpełniej romantyzm polski wyraził się w dziedzinie literatury i muzyki. Funkcjonujące w ich cieniu sztuki plastyczne nieco później ukształtowały właściwe sobie, nowe formy wypowiedzi artystycznej. Apogeum rozwoju malarstwa epoki romantyzmu przypadło tak naprawdę na około połowę XIX wieku.

Najważniejszym twórcą epoki romantycznej był, czerpiący także z baroku, Johann Heinrich Füssli, który zapoczątkował ten nurt. W tych czasach powstało też wiele słynnych dzieł autorstwa Caspara Davida Friedricha, Samuela Palmera i Eugène’a Delacroixa. Polskim przedstawicielem romantyzmu jest Piotr Michałowski, portrecista oraz malarz scen batalistycznych. Prócz niego w romantyzmie tworzyli m.in. Walery Wańkowicz, Wojciech Korneli Stattler, Józef Oleszkiewicz, Antoni Brodowski, January Suchodolski, Jan Feliks Piwowarski, Marcin Zaleski, Antoni Lange, a w późniejszym czasie także Jan Matejko.

POLONIA RESTITUTA Polskie drogi do niepodległości

Polonia Restituta, Polska Odrodzona – hasło to elektryzuje nas od prawie stu lat. Polska odzyskała w 1918 roku niepodległość, wolność i niezależność. Proces ten trwał wiele lat. Przez 123 lata niewoli Polacy nie zapomnieli o niepodległości, walczyli o nią w przeróżny sposób. 

Wystawa podzielona jest na dwie części, pierwsza ilustruje polskie drogi do niepodległości, zaczynając od konfederacji barskiej, poprzez insurekcję kościuszkowską, Legiony Polskie we Włoszech, okres napoleoński, powstanie listopadowe aż do powstania styczniowego. Znajdziemy tu bogatą ikonografię tych wydarzeń np. portret Tadeusza Kościuszki wg Józefa Grassiego z 1796 r., czy grafikę Napoleon w otoczeniu rodziny, a także wiele pamiątek związanych z tym okresem m. in. krzyż konfederatów barskich z 1768 roku, ryngraf z okresu konfederacji barskiej oraz pas kontuszowy z XVIII w., a także miniaturową maskę pośmiertną Napoleona, czy parę pistoletów oficera armii francuskiej z pocz. XIX w.

Druga część wystawy powstała z wystawy stałej eksponowanej do tej pory w Muzeum Niepodległości w Warszawie. Obecnie ekspozycja ta musiała zostać zdjęta, ponieważ trwa tam generalny remont, na czas którego będzie mogła być prezentowana w Muzeum Romantyzmu w Opinogórze. Ukazuje ona wydarzenia z początku XX wieku, jest ona podzielona jest na 18 części – tematów m. in. Polska Organizacja Wojskowa, Legiony Polskie, Józef Piłsudski, Armia Polska we Francji, Formacje Polskie na Wschodzie, Powstanie Wielkopolskie, Wojna Polsko-bolszewicka 1920 roku, Powstania Śląskie, Warmia, Mazury i Powiśle. Ukazane zostały także ważne dla tego okresu postaci takie jak: Józef Piłsudski, Roman Dmowski, Ignacy Jan Paderewski, Wojciech Korfanty. Znajdziemy tu obrazy, rzeźby, liczne fotografie, kopie dokumentów, ulotek propagandowych, plakatów, manifestów itp. Całości dopełniają oryginalne elementu umundurowania, broń palna, bagnety i szable oraz odznaczenia.

Wystawa prezentowana w dworze Krasińskich od 12 listopada 2017 r. do końca 2019 r.